Sartre’nin Sinekleri

Varoluşçu felsefesi ve siyasetteki etkinlikleriyle 20. yüzyıla damgasını vurmuş olan ünlü düşünür ve filozof Jean Paul Sartre’ nin, bireyin özgürlüğü üzerine kaleme almış olduğu 3 perdelik bu dramı, yeniden ele alıyoruz!

Eser, özgürlük teması etrafında şekillenmiş, insanın özgürlüğünü elde ettiği andan itibaren her şeye gücü yeten tanrının (kitapta tasvir edilen tanrı oldukça sınırlı güçlere sahip), gücünü nasıl yitirdiğini, özgürleşen insanın egemenlik alanının nasıl genişlediğini konu edinmiş ve Orestes’ in babasının intikamını almak için Kral Egisthes’ i öldürmesiyle başlamıştır.

Sartre’ye göre özgür insan, yaptıklarının bilincinde olup bunun sonuçlarına katlanan insandır. Bu, Sartre’nin felsefesinin temelini oluşturur.

Orestes, suç işlediği halde vicdan azabı duymadığı ve pişman olmadığı için özgür bir insana dönüşmüş, bu suça ortaklık eden kardeşi Elektra ise vicdanına boyun eğip pişman olduğu için özgürlüğünü kaybetmiştir. Orestes bu düşüncesini şu sözleriyle ifade etmiştir:

“Katillerin en alçağı, vicdan azabı duyandır.”

Eser de adını buradan almaktadır. Vicdan azabının ve pişmanlığın simgesi olarak karşımıza çıkan sineklerin kan emici yönü ile pişmanlığın insanı yiyip bitirmesi arasında bir benzerlik kurulmuştur. Eserde adı geçen şehrin sineklerin istilasına uğraması, yaptıkları eylemlerin sorumluluğunu üstlenmeyen ve bu nedenle de özgürleşemeyen topluma bir göndermedir.  Yazar, bu düşüncelerini ilerleyen sahnelerde insanı hayretler içinde bırakan çarpıcı bir dille kaleme almıştır.

“İçini kemiren boğuntunun, bir gün gelip beni yiyip bitirmekten vazgeçeceğini mi sanıyorsun? Ama bunların hepsi vız gelir; özgürüm ben. Boğuntuların ve hatıraların ötesinde özgürüm. Özgür! Kendimle uygunluk halindeyim.”

Kitabı okuyup bitirdikten sonra bile etkileyiciliği bitmiyor, aksine daha da büyüleyici bir hâl alıyor. Şöyle ufak çaplı bir araştırma yapıp bu senaryonun tarihi bir gerçekliğe ev sahipliği yaptığını ve bu oyunun Alman işgali altındaki Fransa dönemine ait bir canlandırma olduğunu öğrendiğinizde, tarihin tozlu sayfalarının arasına karışmış bu kısa ama büyüleyici eserden bir kere daha etkileneceksiniz.

“Kralların ve tanrıların acı dolu sırrı, insanların özgür oluşudur, Egisthes. Evet, insanlar özgürdür. Biliyorsun bunu, ama insanlar kendileri bilmiyorlar.”

SİNEKLER

Yazar              : Jean Paul Sartre

Yayınevi         : Dönem

Çeviri              : Selahattin Hilâv

Yayın tarihi     : 1965

Türü                : Oyun

Sayfa sayısı     : 78

Habibe Aydoğmuş