Ve Yehova Seslendi…

ve Yehova seslendi…[1]

Bundan tam 3332 yıl önce 2448 yılında, İbrani takviminin dokuzuncu ayı olan Sivan ayının 7’inci gününde Yehova, İsrailoğulları’na “On Emir” (עשרת הדברים) ile seslenmişti.

Bu şaşılacak bir durum değildi, zira İsrailoğulları Mısır’dan çıkışlarının (Pesach’ın ikinci gecesi) ardından bugünü bekliyorlardı. Bir yoruma göre[2] Çıkış kitabında Tanrı, “Kuşkun olmasın, ben seninle olacağım, Seni benim gönderdiğimin kanıtı şu olacak: Halkı Mısır’dan çıkardığın zaman bu dağda bana ibadet edeceksiniz.”[3] Ayette geçen ibadet etme/hizmet etme ifadesine ek olarak sayısal değeri elli olan ‘nun’ harfi eklenmişti. İsrailoğulları da çıkıştan itibaren Omer’i kırk dokuz (yedi hafta) defa sayarak “işte bir gün geçti, işte bir gün daha!” diyerek Yehova’nın buyruğunu dört gözle beklediler. İslam kültüründe İbn Meymun olarak bilinen, Rabbi Moşe ben Maimonides; Pesah ve Şavuot arasındaki dِönemin sayılmasının gerekçesini, İsrailoğullarının Tora’nın verildiği Tanrısal seslenişin gerçekleştiği Şavuot’un kutlanması için duyduğu şevke bağlar.[4]

Sina dağında Musa aleyhisselama iki tablet halinde verilen ve Tora’da iki ayrı yerde zikredilen bu on emrin içeriği yalnızca İsrailoğullarını değil, aynı zamanda insan fıtratıyla ilgili olmasından ötürü, diğer bütün insanlığı da ilgilendiriyordu, yani evrenseldi. Yehova ilk tablette ismini zikrederken, günahlarla alakalı olan ikinci tablette ismini zikretmemişti. Yine dil bilgisi kurallarına bakarak değerlendirecek olursak, ilk iki emirde Yehova birinci şahıs ile hitap ederek bizzat İsrailoğullarına konuşmuş, diğer emirlerde ise üçüncü şahıs kullanılarak Musa aleyhisselam aracılığıyla kullarına hitap etmişti.[5]

Yukarıda da bahsettiğimiz üzere bu on emir (Şabat kuralı dışında) bütün insanlığa hitap etmektedir. Hatta öyle ki emirlerin neredeyse aynıları, Kur’an-ı Kerim’de genel olarak En’am suresinde ve diğer ayetlerde zikredilmektedir. Bunlar sırasıyla;

1-Benden başka İlahların olmayacak

2- Tapınmak için oyma put yapmayacaksın.

3- Allah’ın ismini boş yere anmayacaksın.

4- Şabatta hiçbir iş yapmayacaksın.

5- Babana ve anana hürmet edeceksin.

6- Öldürmeyeceksin.

7-Zina etmeyeceksin.

8- Çalmayacaksın.

9- Yalan şahitliği yapmayacaksın.

10- Komşunun hiçbir şeyine göz dikmeyeceksin.[6] (Çıkış 20/1-17)

Bu on emir, Yahudiliğe göre 613 emirden oluşan Halakha (הֲלָכָה) dediğimiz Yahudi Şeriatı’nın özeti mahiyetindedir.

Yahudiler halen bugünü bir bayram olarak kutlamaktadırlar. Khag Şavuot (חג שבועות) olarak isimlendirilen bu bayram İsrail’de 6 Sivan, diğer bölgelerde ise 6-7 Sivan tarihlerinde iki gün boyunca kutlanmaktadır. İbranicede Şavua hafta anlamına gelmekte olup, İsrailoğulları Pesach’tan sonra yedi hafta saymaları sebebiyle “Haftalar Bayramı” olarak isimlendirilir. Ayrıca İbranicede Şevua (שְׁבוּעָה) yemin anlamına gelir. Zira Tora verilirken Yehova ve İsrailoğulları ahitleşmişlerdi. Bu anlamıyla da dikkate alınmalıdır. Bunun dışında iki farklı isimle daha bu bayram zikredilir; Khag Ha’Bikurim (חג הביכורים), yani Turfandalar Bayramı, zira bu dönemde tapınağa ilk turfanda ürünlerin olgunlaşarak yenecek hale gelen meyveler sunulmaktaydı ve Zıman Matan Tore’teynu (זמן מתן תורתנו) yani ”Tora’mızın Veriliş Zamanı”.

Yıl içerisinde kutlanan her bir bayramın kendine has mitsvası yani belirgin bir özelliği vardır. Pesach’ta matsa yenir, Sukot’ta Suko’da yaşanılır, Roş Ha’Şana’da sofar çalınır vs. Lakin Şavuot’un kendine has bir mitsvası yoktur. Bunun sebebi gayet açıktır. Zira Şavuot’ta Yahudiler Tora’nın diğer bütün bayramları kuşatıcı olduğunu hissederek, Tora’ya yoğunlaşmış bir şekilde bu günleri kutlarlar.[7] Basit bir durum değildir bu, öyle ki diğer bütün uluslara Tora teklif edilmişken, bu sorumluluğu yalnızca İsrailoğulları kabul edebilmiştir. Bereşit kitabının 16, 19 ve 27’inci baplarının bize ulaştırdığına göre, kimi uluslar zina yasağını, kimi uluslar öldürme yasağını kabul etmeyerek bütün bir Tora’dan kendini uzaklaştırmıştır.

Bunlara ek olarak dikkatimi çeken büyük bir benzerliği de zikretmek isterim. On Emir’in verildiği Sivan ayı ile, Kur’an-ı Kerim’in indirildiği[8] Ramazan ayının anlamları aşağı yukarı aynıdır. Her iki ay da mana olarak sıcak günleri, yaz ayının kavurucu sıcaklarını[9] ifade etmektedir. Yine her iki ay, bulundukları takvimlerin, İbrani ve Hicri takvimlerin, dokuzuncu aylarıdır. Bununla birlikte her iki ayın kendisi önemli olduğu kadar, kendilerinden önceki iki ay da büyük önem taşımaktadır. İbrani takviminde Nisan ve İyar, Hicri takvimde ise Recep ve Şaban ayları, kendilerinden sonra gelecek olan Sivan ve Ramazan aylarını karşılayıcı nitelikte değerli aylardır. Son ve en önemli benzerlik ise ilk cümlede zikrettiğim gibi her iki ayda da kutsal metnin, Tora’nın ve Kur’an’ın, nüzul olmasıdır.

Muhammed Tarık Özkan

Dipnotlar

[1] Yasa’nın Tekrarı 4/12

[2] Şavuot’un Derin Anlamı, Sevivon (http://www.sevivon.com/index.php?option=com_content&task=view&id=2700&Itemid=210)

[3] Çıkış 3/12

İlgili kelime: (תַּעַבְדוּן)

[4] BESALEL, Yusuf, Yahudilikte Temel Kavramlar, Yahudilik Ansiklopedisi, Omer-2

[5] HARMAN, Ömer Faruk, Diyanet İslam Ansiklopedisi, On Emir

[6] İbranicesi için:

לֹא יהי֣ה־לְךָ אלהים אחרים עַל־פני

לֹא תעשֶׂה־לךָ פסל

לֹא תשּׂא את־שֵׁם־יְהֹוה

זכוֹר את־יום השּׁבּת

כּבּד את־אביךָ ואת־אמךָ

לֹא תרצח

לֹא תנאֽף

לֹ֖א תּגנב

לֹא־תענה

לֹא תחמֹד

[7] DOENSAY, Nazlı, Şavuot Bayramı, 2014, http://www.salom.com.tr/arsiv/haber-91214-45_haziran_yahudi_alemi_savuot_bayramiacuteni_kutluyor.html

[8] Bakara 185:

O (sayılı günler), doğruyu eğriden ayırma, gidilecek yolu bulma konusunda açıklamalar ve insanlara rehber olarak Kur’an’ın indirildiği ramazan ayıdır.

[9] Ramazan kelimesinin anlamı için bkz: GÜNAY, Hacı Emre, Diyanet İslam Ansiklopedisi, Ramazan

Sivan kelimesinin anlamı için bkz: https://www.mako.co.il/ninemonth-baby_names/popular_names_girls/Article-eafa79e04fae961006.htm /פירוש קבלי סִיוָן