Yeterli ve Dengeli Beslenmek

Beslenmek, insan yaşamının temellerindendir. İnsanın sağlıklı bir yaşam sürmesi ve günlük gereksinimi olan enerji ihtiyacını karşılamak için beslenmesi gerekir. Beslenme alışkanlığı kişide çok küçük yaşlarda oluşmaya başlar. Bu yalnızca açlığı bastırmak veya canının istediğini tüketmek değildir. Günlük olarak çeşitli gıdaları, vücudumuzun ihtiyacı olan miktarlarda tüketmek gerekir. Bundan yeterli ve dengeli beslenmek olarak söz ederiz.

Yeterli ve dengeli beslenirken, tüm yiyecek gruplarından tüketmek gerekir. Bu gruplar; karbonhidrat, protein, yağ, vitamin ve mineraldir. Karbonhidrat grubu; daha çok bitkisel kökenlidir, bedenimiz için en önemli enerji kaynağıdır. Günlük almamız gereken enerjinin yaklaşık %65 i karbonhidrat olmalıdır. Karbonhidrat denilince akla ilk olarak şeker, patates, makarna ve ekmek gibi gıda ürünleri geliyor. Bunların yanın da çiğ sebze ve meyveler en önemli karbonhidrat kaynaklarıdır. Bu ürünler aynı zaman da kalsiyum ve demir minerallerince ve B grubu vitaminlerince de zengindir. Tahıl ürünleri, çiğ sebze ve meyveler büyük bir lif kaynağıdır, lifli besinlerin insan sindirim sisteminin düzenli çalışmasında etkisi vardır. Zayıflamak için ekmek tüketmeyi bırakmak yerine lifçe zengin daha sağlıklı ve az zararlı olan esmer ekmekleri ve çiğ sebze ve meyveleri tüketebiliriz. 

Vücut hücrelerinin yapı taşı olan protein grubu vazgeçilmez bir besin kaynağıdır. Hücrelerin görevlerini yapmaları, kanda birçok maddenin taşınması, metabolizma olaylarının düzenlenmesi gibi örnekler proteinsiz bir yaşamın olamayacağının kanıtıdır. Et, balık, süt, peynir gibi hayvansal kaynaklı gıdaların yanında kuruyemiş ve baklagiller gibi bitkisel kaynaklı gıdalarda da protein az miktarda da olsa mevcuttur. Protein günlük tükettiğimiz besinlerin  %20 si olmalıdır. Sporcularda protein ihtiyacı kişinin fizyolojik haline ve yaptığı egzersize bağlı olarak artabilir. Fazla protein alımı da sakıncalıdır. Karaciğer ve böbreklerde erken yaşlarda hasar oluşumuna sebep olur.

Beslenirken dengeli yağ alımına da dikkat etmek gerekir. Besin grupları arasında en çok enerji veren yağ; bazı bitkilerin tohumlarında, hayvansal gıdalar da ve eser miktarda sebzelerin doğal yapısında bulunur. Yağların en büyük kaynağı ise kuruyemişlerdir. Yağlar sindirim sisteminin doğru çalışmasın da ve A,D,E ve K vitaminlerinin emiliminde etkilidir. Aynı zaman da protein kaynaklarının içinde bolca yağ olduğu için ekstra yağ alımlarını kısıtlamalıyız. Günlük hayat da yemeklere eklediğimiz yağ, salatalara eklediğimiz yağ miktarlarını azaltmalıyız.

Vitaminler vücudun hastalıklara karşı bağışıklık kazanmasında rol oynar. Başlıca meyve, sebze, baklagil, hayvansal gıdalar vb. ürünlerde vitamin mevcuttur. C ve B grubu vitaminleri vücutda depolanamayacağı için günlük olarak alınmalıdır. Her grubun alınacağı miktar farklı olabilir. Vitaminlerin yetersiz alınması bazı hastalıklara neden olabilir. Kışın vazgeçilmezi grip mikroplarına hazırlıklı olmak için de bolca vitamin almalıyız.

Mineraller metabolizma faaliyetlerinde kullanılır, gıdaların besleyici değerini önemli ölçüde arttırır. Farklı gıda ürünlerinde farklı oranlarda mineral bulunur. Et demir mineralince, süt kalsiyum mineralince, deniz ürünleri bakır mineralince zengindir. Su en doğal mineral kaynağıdır. Sodyum, potasyum, kalsiyum, magnezyum ve fosfat gibi mineraller suda doğal olarak bulunmaktadır.  Her gıda grubunun eksikliğinde görülen rahatsızlıklar gibi mineral maddelerin eksikliğinde de belirtiler vardır. Mesela tırnaklardaki beyaz lekeler çinko mineralinin eksikliğini gösterir. Aynı zamanda uyku bozuklukları, anksiyete ve deprosyon gibi belirtiler de magnezyum mineralinin azlığını gösterir.

Günümüzde artan bu rahatsızlıkları minimuma indirmek bizi günlük hayatımızda daha verimli bir hale getirecektir. Bunun için gün içerisinde tükettiğimiz gıdalarda her besin grubuna yer vermeliyiz. Yalnızca birkaç besin grubu ile beslenmeye başlarsak vücudumuz da o besin öğesinin görevi yerine getirilemeyeceğinden kendini onarmak için yeterli ögeleri bulamayacaktır ve vücudun çalışmasında aksaklıklar başlayacaktır.  Yani dengenin ne kadar önemli olduğu da unutulmamalı. Günlük olarak her besin grubundan ihtiyacımız kadar tüketmeye özen göstermeliyiz. 

Zehra Karacan