Empati Deneyleri

Yapılan araştırmaya göre fareler birbirlerinin duygu değişimlerini hissedebiliyor. Aynı ortamda bulundukları partnerleri acı hissettiğinde acı, dinginlik hissettiğinde dinginliği duygusal anlamda paylaşabiliyor. Acıyı hissetmek belki daha aşina olduğumuz bir bilgi ancak bu çalışmayı özel kılan; ağrı kesicinin ardından hissedilen rahatlamanın da bulaşıcı olduğu gerçeğini ortaya koyması.

8 Ocak’ta Science dergisinde yayımlanan çalışmaya göre hayvan empatisinin yapı taşları üzerine yapılan bu araştırmalar insan empatisini anlayabilmemizde bize yardım sağlayacak. Yayının sahibi, Stanford Üniversitesi’nden nörobilim araştırmacısı Monique Smith, deneyin ileri aşamalarının belki de hastalık tedavilerine ışık olacağını ifade ediyor. Aynı zamanda Smith, acının sadece fiziksel bir deneyim değil duygusal bir deneyim olduğunun da altını çiziyor.

İki fare üzerinde yapılan bu deneyde; bir fareye arka bacağında artrit tipi iltihaplanmaya neden olan madde enjekte ediliyor. Diğer fareye zarar verilmeden ikisinin aynı ortamda kalmaları sağlanıyor. Bir saatin sonunda zarar görmeyen farenin enjeksiyonlu fareye göre daha kötü durumda olduğu gözlemleniyor.

Deneyde, enjeksiyonlu farenin tek ayağında hissettiği acı üzerine plastik bir tel ile müdahale uygulandığında farenin aşırı hassasiyet gösterdiği aynı zamanda enjeksiyon uygulanmayan farenin ise her iki ayağında da hassasiyet gösterdiği tespit ediliyor. Nörobilimci Jeffrey Mogil’in söylediğine göre iki farenin de aynı acıyı hissetmeleri oldukça şaşırtıcı bir davranış örneği.

Başka bir deney grubunda ise her iki fareye de iltihaplanmaya sebep olan tahriş edici enjeksiyon uygulanıyor ancak farelerden biri enjeksiyonla birlikte bir doz sakinleştirici morfin de alıyor. Birlikte geçirdikleri birkaç saatten sonra, yalnızca tahriş edici enjeksiyon uygulanmış fare, tıpkı diğer yatıştırıcı doz almış ve enjeksiyonla rahatsız edilmemiş fare gibi davranıyor. Stanford Üniversitesi’nde nörobilimci olan Robert Polenka bu durumu şöyle dile getiriyor: Bu hayvandaki acıyı, hayvanın sakinleştirici almış diğer bir fareyle vakit geçirmesine izin vererek dindirdik. Bu kontrol grubundan elde edilen sonuçlarda, her iki farenin de iltihaplanma yaşadığı fakat gösterdikleri hassasiyetin birlikte vakit geçirdikten sonra da değişmediğini gözlemliyoruz.

Farelerin birbirlerinin duygularını nasıl çözümleyip birbirlerini nasıl etkilediklerini öğrenebilmek için, birlikte geçirdikleri süre boyunca beyinlerindeki hangi bölgelerin aktif olduğu nörobilimciler tarafından izlendi. Araştırmacılar farelerin temas içinde olduğu zaman diliminde beyinlerinin ön singulat korteks kısmında yer alan sinir hücrelerinin fazlasıyla aktif bir şekilde çalıştığını gözlemlediler. Ön singulat korteks aynı zamanda insan beyninde hafıza ve bilinçten sorumlu olan bir bölgenin parçasıdır ve insan empatisi için önemli bir alan olduğu bilinmektedir.

Araştırmacılar bu bölgede bulunan nöronların, motivasyon ve sosyal davranışın kontrol edildiği ödül merkezi de dahil olmak üzere, beynin diğer bölgeleri ile de bağlantılı olduğunu tespit ediyor. Nörobilimci Malenka, deneylerde bu sinirsel bağlantıyı bozdukları zaman, hayvanların ağrı veya ağrının azalması durumlarında birbirlerine gösterdikleri empatiyi göstermediklerini söylüyor.

Fareler arasında farklı duyguların transferi belki beynin farklı bağlantılarına bağlı gerçekleşiyor olabilir. Araştırmacılar farelerde korku transferinin nasıl olduğunu anlayabilmek için deneyde aynı ortamda bir grup farenin elektrik şoku alması ve diğer farelerin onları izlemesi sağlanıyor. Ekip korku transferinin kortekste bulunan amigdala bölgesinin bağlantılarına dayalı gerçekleştiğini gözlemliyor ki amigdala beyinde korkuya karşı tepki verilmesini sağlayan bölgedir. Bu bilgiler sonucunda farklı süreçlerin beynin farklı empati türlerinde yer aldığını gösteriyor. Ancak araştırmacı Mogil, farelerin arkadaşlarının duygularını hangi yolla hissedebildiğinin de bu farklılılar üzerinde bir rolünün olduğunu söylüyor. Ağrı ve ağrı kesici deneylerinde fareler diğer farelerin duygularını onları koklayarak hissedebilmişti. Korku deneylerinde ise fareler diğerlerini izleyerek onların korkularını hissedebilmişti.

Bu araştırmanın bir parçası olmayan Wisconsin Üniversitesi’nden nörobilimci Jules Panksepp, meslektaşlarının hayvanlar üzerinde araştırdıkları bu döngünün insanlardaki süreçlerin bazılarına dikkat çekici ölçüde benzediğini ve hem farelerin hem de insanların duygusal durumlarda çevreleriyle bağlantı kurduğunu söylüyor. Ayrıca araştırmaların empati için ortak evrimsel bir temele dayandığını da belirtiyor.

Panksepp, bilim adamları eğer empatik süreçleri teşvik eden nörokimyasallara odaklanabilirlerse, empatinin ters gitmesine neden olan psikopati veya sosyal kişilik bozuklukları gibi durumları tedavi etmek için ilaçlar tasarlayabileceklerini söylüyor.

Meryem Sinem Uyar   

Zeliha Şekerli

Kaynakça

M.L. Smith, N. Asada and R.C. Malenka. Anterior cingulate inputs to nucleus accumbens control the social transfer of pain and analgesia. Science. Vol. 371. p. 153. January 7, 2021. doi: 10.1126/science.abe3040.

M.L. Smith et al. Social transfer of pain in mice. Science Advances. Published online October 19, 2016. doi: 10.1126/sciadv.1600855.

https://www.sciencenews.org/article/neuroscience-mice-may-catch-each-others-pain-relief-contagious