Tıp Tarihinin Karanlık Yüzü: Thalidomide Faciası

Thalidomide Nedir?

Thalidomide, 1950’lerin sonlarına doğru gebelerde sabah bulantısını önleme, sinirlilik, anksiyete, uykusuzluk, migren gibi bir çok hastalığa çare olacağı tahmin edilen etken maddedir.

Nedir peki Thalidomide’yi bu kadar önemli yapan?

1956 yılında İkinci Dünya Savaşı’nın yorgunluğu, bitkinliği tüm Batı Almanya’nın üzerindeydi. Bu halsizliğin, yorgunluğun Almanların üzerinden atılması gerekiyordu. Aslen İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra sabun firması olarak yola çıkan daha sonrasında antibiyotik üretimleriyle popülerlik kazanan Chemie Grünenthal şirketi tarafından Thalidomide, grip ilacı olarak satılmaya başlandı. Bu ilacı Chemie Grünenthal adına geliştiren ve piyasaya süren kişi Nazi Almanyası doktorlarından Heinrich Mückter’di.

1957 yılında Nazi Almanyası doktorları tarafından üretilen Thalidomide, Contergan adıyla sakinleştirici ve mide bulantısı önleyici olarak tüm dünyaya yayılmaya başladı. Bu ilaç reçetesiz satılması ve ulaşılmasının çok kolay olması sebebiyle hamilelik şikayeti ile, sancı ve uyku problemi çeken kadınların gözdesi haline gelmişti. Kısa sürede ağrıları kesmesiyle ünlenen bu madde dillere “mucize ilaç” adıyla pelesenk olmuştu. 

Bunca gebe kadın, bu mucizevi ilacı kullanıyordu fakat bir problem vardı, ilacın gebelikteki etkilerine yönelik yeterince veri toplanmamıştı ve gözden kaçan bu ufak pürüz ileride bir neslin hayatının kararmasına sebebiyet verebilirdi.

İlacın tüm dünyaya yayılmaya başlamasından yaklaşık 1.5-2 sene sonra yani 1959 yılında Thalidomide kullanan kadınların birçoğunun bebeği sorunlu doğuyordu. Felçli, parmaksız, hayati organları hasarlı doğan bu bebekler, tahmin edilebileceği gibi birkaç gün sonra ölüyorlardı. Gidişatı fark eden doktorlar ilaç üzerinde detaylı bir şekilde çalışınca ilacın embriyoya olan zararlı etkilerini fark ettiler ve hemen toplatılma kararı alındı. İlaç şirketi ve Nazi doktorları her ne kadar bu ilacın faydalarının zararlarından çok olduğunu söyleseler de herkes gerçeğin farkındaydı. Ve nihayet 1961 yılında ilaç piyasadan kaldırıldı.

Asya, Avrupa ve Japonya başta olmak üzere dünya genelinde 2000 bebek doğduktan hemen sonra öldü. 10-15 bin kadar çocuk da ciddi sorunlarla yaşamaya mahkûm edildi. 

Akıllarda yer eden bir soru: Türkiye bu faciadan nasıl etkilendi?

Türkiye, Ord. Prof. Dr. Süreyya Tahsin Aygün sayesinde Amerika’dan sonra ilacın giremediği ikinci ülke oldu. 

Oldukça donanımlı bir bilim insanı olan Aygün, Birinci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşlarına katılmış, İstiklal madalyasıyla ödüllendirilmişti. Herkes onu kök hücre tedavisiyle çocukların kurtarıcısı olarak tanıyordu.

Yaptığı bilimsel çalışmalar neticesinde Contergan ilacının kullanımı ve bebeklerdeki gelişim geriliğinin orantılı bir şekilde ilerlediğini fark etmiş, Thalidomide etken maddesinin tavuk embriyosunda kültürünü yaparak oluşturduğu teratojenik yani yabancı maddelerin anne karnından plasenta yoluyla yavrunun dolaşımına geçmesi sonucu yavruda biçim bozuklukları ve noksan gelişme sonucu kendini gösteren etkiyi tespit etmişti. Bu ilacın yan etkilerinin olduğunu gördükten sonra Sağlık Bakanlığına, ilacın ruhsatlanmaması ve ülkemize girişini yasaklatılması için başvuruda bulundu. Başvurusu kabul edildi ve facia Türkiye açısından başlamadan bitmiş oldu.

Engelli doğan çocuklara ne oldu?

Çoğunluğu yetimhanelere terk edilen bu çocuklar şu an altmışlı yaşlarındalar. Hayatlarını asla normal bir insan gibi rutine bindiremediler. Sevdiklerinin ellerini tutamadılar mesela ya da en sevdikleri çiçekleri koklayamadılar. Birtakım bilim insanının ihmali yüzünden hayatla hep savaş halinde oldular ve olmaya devam ediyorlar. Tüm bu aksiliklere, zorluklara rağmen içlerinde dünyaya damga vuran insanlar da oldu tabi ki. Mesela Grammy ödüllü bas bariton sanatçısı olan Thomas Quastoff bu bebeklerden biriydi.

Sonuç olarak nasıl bir hayata ne şekilde doğduğun değil, nasıl bir gelecekte nasıl yaşamak istediğin asıl önemli olan.

Furkan Odacı

Kaynakça

K. Thomas. The Unseen Survivors Of Thalidomide Want To Be Heard. The New York Times |

J. F. Webb. (1963). Canadian Thalidomide Experience. Canadian Medical Association Journal, sf: 987. 

O. Özdemir. http://www.tfd.org.tr/Sites/Default/Files/Klasor/Dosyalar/Ebultenler/114_2012_4_0.Pdf.  Türkiye Farmakoloji Derneği